 
Merindades, ao norte de Burgos
|
|
|
 |
|
No terzo setentrional da provincia atópase unha comarca que zumega rocha e verdor
|
 |
|
Las Merindades é unha comarca burgalesa marcada pola ruralidade e polas paisaxes apenas alteradas. Montañas, vales, bosques, ríos, cascadas, covas e desfiladeiros son protagonistas dunha natureza recia e salvaxe. Desde a súa posición setentrional, coincidindo cos territorios historicamente denominados como Las Montañas de Burgos, limita con Cantabria, Biscaia e Álava e configúrase como un paraíso para amantes da historia, da arte e do turismo rural.
|
 |
 |
|
Correntes de auga e paisaxes de calcaria |
 |
 |
| |
|  |
A comarca é unha área de transición, unha suma de contrastes manifestados tanto no seu relevo como na súa vexetación. A súa configuración accidentada non se basea en grandes altitudes, senón na acción erosiva dos seus ríos, que labraron impresionantes paisaxes calcarias de cristas e depresións que chegan aos 400 m no val de Mena. A riqueza dos seus vales fana unha comarca indicada para realizar rutas e paseos admirando fenómenos caprichosos como gargantas, foces ou sucesións de meandros nunha paisaxe fluvial de auténtico espectáculo. Desde o Monte de Santiago, no límite co País Vasco, pódese observar un dos lugares máis impresionantes, o salto do Nervión, con máis de 300 m de desnivel. Salpicada atópase a zona de caudalosos saltos de auga en constante xogo coas rochas, aos que haberá que prestar a maior das atencións. Exemplos disto son as poderosas Fontes de El Cadagua, que brotan desde os Montes de La Peña, as cascadas de San Miguel e de Peñaladros no val de Angulo, os rápidos e as fervenzas de El Engaña, o Pozo de El Infierno ou a ponte natural escavada polo Nela en Puentedey. Percorridos nos que o arrolo ou a violencia do son da auga sempre acompañará entre a espesura de húmidos bosques atlánticos. Faias, carballos, pradairos, bidueiros, acivros e abeleiras mestúranse con algunhas especies mediterráneas, o que pon de relevo unha realidade bioclimática peculiar. Isto propicia á súa vez que convivan nas súas terras as actividades gandeiras e pastorís propias dun ámbito montañés coa agricultura de cereal e horta. A man do home non foi capaz de dobregar esta fera natureza que acada a súa maior espectacularidade no frondoso faial de El Monte de Santiago ou nas brañas de Montija. |
 |
|
Ojo Guareña |
 |
|
De valor excepcional é o complexo cárstico de Ojo Guareña. Este inmenso lugar de covas, próximo a Espinosa de los Monteros, ten uns 100 km de percorrido, é o maior de España e un dos dez máis importantes do mundo. O río Guareña introdúcese no interior do macizo, e dá lugar a este santuario rochoso. A vexetación do contorno componse principalmente de aciñeiras e os caxigos e os seus territorios son morada para numerosas rapaces, voitres, voitre branco, xabarís, raposo e gato montés. A visita ao complexo que discorrerá por sendeiros sinalizados, debe incluír a hermida de San Bernabé e a cova de El Ayuntamiento, así como o descenso ao sumidoiro que dá nome á zona.
|
 |
|
Espinosa de los Monteros |
 |
|
Nun conxunto urbano disperso e montañés, sobresaen os palacios e torres señoriais de Espinosa de los Monteros. A vila debe o seu nome ao corpo fidalgo que custodiaba pola noite as estancias dos reis. Entre os seus monumentos salientan o Castillo de los Velasco, a igrexa de Santa Cecilia e o retablo da igrexa de San Nicolás. A praza maior presenta un conxunto de casas con típicos miradoiros acristalados, a Casa do Concello e o Palacio dos Marqueses de Chiloeches. Non hai que perder os produtos artesáns da zona, como queixos, manteiga, sobaos, queixadas ou manteigadas. |
 |
|
Medina de Pomar |
 |
Nunha zona de gran riqueza paisaxística sitúase Medina de Pomar, cun interesante conxunto urbano no que salientan o Mosteiro de Santa Clara e o espectacular Alcázar dos Velasco. Antigo enclave señorial á beira do río Trueba, a súa fundación atribúeselle aos mozárabes e máis tarde foi enclave señorial dos Velasco. Estes acometeron a edificación do petulante Alcázar, que na actualidade alberga o Museo de Las Merindades. A citada familia nobre, construíu tamén o Mosteiro de Santa Clara no que salientan valiosas pezas artísticas, ademais da súa igrexa e a fermosa capela da Concepción. Na súa zona antiga, a localidade conserva un fermoso trazado medieval con pegadas da súa xudaría. Outras visitas imprescindíbeis son o Arco de la Cadena, o convento de San Pedro, as igrexas de Santa Cruz e de Nosa Señora do Rosario e o hospital de la Vera Cruz. Hoxe en día Medina é un dos núcleos máis urbanos da comarca, o que fai dela un importante centro de servizos e comercial, que ademais incrementa enormemente a súa poboación nos meses de verán. O seu contorno salienta polo seu interese paisaxístico e está delimitado polos vales de Mena e Tobalina e pola serra de Tesla. |
 |
|
Ermida de San Pedro de Tejada |
 |
|
As vilas da comarca están ben resgardadas na súa fe con igrexas e ermidas, xeralmente románicas. O máis fermoso dos seus templos é a ermida de San Pedro de Tejada, na merindade de Puente-Arenas, do segundo terzo do século XII. No máis puro estilo románico burgalés, a súa estrutura é sólida e harmónica, cunha soa nave, ábsida semicircular e torre sobre a cúpula. A súa portada, as súas ventás e os seus capiteis están revestidos de abundantes gravados. Entre eles salientan os relevos da Ascensión e da Última Cea. Tamén os modillóns que soportan as cornixas da ábsida e as fachadas posúen un rico imaxinario, onde predominan temas lúdicos e eróticos. |
|