España é un país rico en tradicións gremiais e por isto cada rexión atesoura unha artesanía particular da súa zona. Este fenómeno intensifícase en lugares como o arquipélago canario, onde o illamento xogou un importante papel no desenvolvemento dunha artesanía propia. Así, os vellos oficios que se remontan á época dos antigos guanches seguen presentes nas illas a través dos produtos artesanais.

A historia desta arte comeza cos aborixes, aínda que se foi enriquecendo cos coñecementos traídos polos pobos que conquistaron e colonizaron as illas. Así van nacendo unha serie de obxectos característicos canarios, que reflicten a vida no arquipélago. Esta arte aborixe foi deixando mostras en gravados en pedra, pezas cerámicas que servían como útiles ou obxectos decorativos, etc. 

Outros materiais preferidos polos guanches eran as fibras vexetais como o xunquillo ou as palmeiras. Os adornos persoais de barro, óso, madeira e cunchas tamén tiveron o seu protagonismo, así como as representacións de ídolos e paneis rupestres con técnicas como o raiado ou piquetado directamente sobre a rocha. 

A tradición oleira canaria provén da época guanche, na que non se empregaba torno. Os ceramistas de hoxe en día continúan sen usalo, traballando a arxila manualmente. Esta técnica coñécese como “urdido” e produce uns resultados de gran autenticidade, dando ás pezas un valor engadido. O proceso consiste en estender a pasta de barro sobre unha mesa e ir dando forma ao obxecto lentamente, para despois deixala secar e decorala.

A peza máis universal da olería canaria é o gánigo, un tipo de vasilla guanche, se ben hai outros utensilios como os pratos, coitelos de terracota ou tabonas. A olería tamén ten unha importante vertente decorativa e de adorno persoal, evidenciada polos colares de contas ou as pintaderas. Estas últimas son símbolos xeométricos entrelazados moi arraigados na iconografía guanche, entre os cales salientan os triángulos e as espirais. Son unha das lembranzas máis típicas da visita ás illas.

A cestería é a arte de confeccionar cestos por medio do trenzado de fibras vexetais. En Canarias salienta a gran variedade de materias primas deste labor, desde follas de palma e varas de castaño á particular fibra da plataneiro, coñecida como badana. En diversas feiras das illas pódese observar aos artesáns traballar con estas fibras nos seus propios postos. 

Estes materiais son recollidos no seu momento xusto e despois tratados segundo o uso que se lles queira dar, xa sexan cestas, tambores, nasas para pescar, vasoiras ou canastreis. Na localidade tinerfeña de Taganana, dentro do Parque Rural de Anaga, salientan os sombreiros que se elaboran con folla de palma.

Outro dos produtos máis famosos é o calado, un bordado que tamén emprega a súa propia técnica. Trátase do desfilado, un adorno das teas mediante o minucioso traballo da agulla e o fío empregando un bastidor de madeira. Estes calados son obra principalmente das artesás do Valle de la Orotava e do municipio de Icod de los Vinos que tecen manteis, panos, camiños de mesa e outras delicadas pezas que son exportadas.

As teas empregadas acostuman ser de lino puro ou ramio. No seu día elaborábanse en seda, pero actualmente están practicamente desaparecidos en favor doutros como os de la de ovella. O proceso comeza co corte e marcado da tea, á que se extraen as febras. Unha vez tensada a tea no bastidor, vanse atando as febras soltas e énchense os espazos baleiros con debullos xeométricos. 

Outra peza téxtil é a roseta, que se elabora sobre todo na zona tinerfeña de Vilaflor e consiste en formar debuxos con fíos que se cruzan entre alfinetes postos nun pequeno soporte. Tamén están as trapeiras, que son tiras de tea tecidas con agullas de punto ou cun simple anoado e que conseguen composicións de gran fermosura. Mención especial para a artesanía de teares, coa que se elaboran os traxes típicos de “mago” de cada municipio que son lucidos nas romarías.

No traballo da madeira dos bosques canarios, ademais dos seus usos arquitectónicos salientan as cadeiras “victorieras” así como a taracea, que consiste no emprego de incrustacións de madeira de diferentes cores. A cantería ou arte de labrar a rocha volcánica tamén se pode admirar o mesmo en portadas e interiores de igrexas, como na produción de pequenas pezas decorativas como as destiladeiras. Por último, hai que salientar o traballo dos artesáns que elaboran os instrumentos folclóricos do arquipélago como o timple, o tambor, a frauta ou pito e a chácara.

FEDAC  - Fundación para a Etnografía e o Desenvolvemento da Artesanía Canaria
http://www.fedac.org/