Unha comunidade tan rica en mitoloxía propia tiña forzosamente que asociar parte do seu imaxinario a esta misteriosa cima e os seus arredores. Nestas paraxes habita Mari, nai de Atabarri e Mikelatz, as representacións vascas do ben e do mal. Aínda que a lenda é imprecisa e abstense de marcar un punto exacto, a referencia ás cavernas vascas apuntan que esta dama se movía entre o demos do Gorbeia e as rochosas paredes do Anboto, onde aínda hoxe acoden pastores en procesión para honrar a esta divindade e pedirlle protección no desenvolvemento do seu labor.  

Non só iso, a cruz de Gorbeia é un dos emblemas do montañismo vasco. A súa orixe, xa cristiá, está na recomendación do papa León XIII de conmemorar o novo século con cruces nas montañas. En 1899, o párroco de Zeanuri embárcase no proxecto de construír unha cruz de 33 metros, tantos como anos tivo Cristo. A súas pezas subíronse en carros de bois e colocáronse en 1901 para ver como un mes máis tarde era derribada por un vendaval. Tras outro intento errado, o terceiro proxecto reduciu o tamaño a 17 metros, coa súa estrutura metálica e colocouse en 1907. Esta resistiu as bombas da guerra civil e é a que aínda se conserva en pé.

Pódese comezar a visita ao parque no val de Zuia, onde se aprecia o entorno cultural nos casaríos. A capital é Murguía, unha bonita vila edificada nunha chaira que se articula arredor da súa rúa principal con modestas xoias monumentais. Preto está Sarría, desde onde se accede a Casa del Parque tras cruzar a medieval Puente Blanco. Esta é unha área recreativa onde preparar rutas pola zona, obter información, comer, etc. 

Desde aquí pódese emprender un paseo en chan ata a ponte de Arlobi, sombreada por un belo bosque de ribeira co arrolo dos paxaros e o río Bayas. Polo camiño atópase a casa e colmeas de Aldarro, unha fonte ferruxinosa e tras un breve ascenso, un domen reconstruído de cinco metros de altura. En xeral esta vertente sur é a máis amábel para emprender un ascenso á montaña. Existen multitude de camiños, case un desde cada vila, así como outras rutas marcadas polo pastoreo e antigos moradores.  

Tomando a senda de Egillolarra, a marcha sairía da vila de Murua, flanqueada pola estrada e o río Zubialde ata que o asfalto se afonda na espesura do faial e da carballeira. Deseguido o excursionista atópase co muíño hidráulico de Murua, unha reliquia da época na que había que moer a fariña para facer o pan. Segundo se gaña altura, divísase unha zona de encoros e ao chegar a un cerrume hai que abandonar a estrada. Á dereita unha cruz marca tres rutas de ascensión, sendo a central a máis directa.  

Continúa o ascenso entre árbores frondosas ata un miradoiro das antigas canteiras de Murua. Pronto o camiño somérxese nun uniforme bosque de faias. A seguinte bifurcación ofrece ao camiñante a posibilidade de subir directamente ou rodear para achegarse a unhas profundas covas de máis de 12 quilómetros de galerías. Retomando o ascenso comezan a aflorar restos de carboneiras e vellas chabolas pastorís. A senda está ben delimitada e nos cruces hai marcas de pintura indicativas.