Todos os anos chega a principios de xullo unha das festas de máis renome no calendario patronal do país. Trátase das celebracións en honor a San Fermín, unha semana de encerros e bulicio sen interrupción. É esta algarabía desaforada o que chama a atención de tanto estranxeiro, polo xeral acostumado a celebracións máis sobrias, en todos os sentidos. Tamén por suposto os touros, tradición española como ningunha outra e que tanto fascina por todo o mundo, máis aínda se se produce a modo de carreira polas rúas da zona antiga pamplonesa.

Pero non todo son corridas e encerros. Durante os días que duran as festas e para o goce dos máis pequenos, cada mañá o centro da cidade énchese co colorido dos xigantes e cabezudos. Ademais o programa está cheo de verbenas, concertos, exhibicións de danza, comidas populares e todo tipo de actividades, polo que será cuestión de buscar un pouco para ver que non fai falta se quedar só na tauromaquia.

Os actos que poñen principio e fin á festa son moi multitudinarios. Toda a alegría estalla co chupinazo desde o balcón da Casa do Concello ao mediodía do 6 de xullo. A cidade párase neste momento e todos acoden á praza co seu imprescindíbel pano vermello. O broche final ponse a media noite do día 14 entoando todos, pamploneses e visitantes, o “Pobre de mí”, unha canción de despedida chea xa de nostalxia polos gloriosos días que rematan.

A festa tivo na súa orixe un compoñente relixioso que hoxe en día está case desaparecido, aínda que quedan algúns vestixios. Un deles é a procesión rumbo á igrexa de San Lorenzo para celebrar en misa as Vésperas dos Sanfermíns. Actualmente está reconvertido nun acto oficioso de protesta alegre baixo o nome de "riau-riau". De todas formas consérvase a multitudinaria procesión o día 7 en honra ao patrón.

Moito evolucionaron estes festexos desde as súas orixes como feira comercial no medievo. En principio celebrábase tras a noite de San Xoán pero tres séculos despois unificouse con outra feira para crear unha máis grande en xullo, con obxecto de aproveitar o mellor clima. A presenza dos touros comezou en corridas convencionais, pero a tradición do encerro vén do traxecto polo que os pastores levaban os touros de lidia desde as devesas de La Ribera de Navarra ata a praza maior. Pouco imaxinaban estes pastores que estaban facendo historia co seu transitar.

Pouco a pouco a festa internacionalizouse grazas á figura de Ernest Hemingway. Este controvertido escritor viviu a festa con verdadeira paixón e presentou os San Fermíns ao mundo en 1926 coa súa novela “Fiesta”. Alí, este xenio definíao como “un espectáculo capaz de facer que un se levante da cama ás cinco e media da mañá durante varios días seguidos". 

Polo seu papel determinante no que hoxe é unha cita multitudinaria, o Concello decidiu pór o seu nome ao paseo que vai desde a entrada dos touros no encerro ata o parque de bombeiros, así como colocar un busto da súa figura.

Non se pode esquecer que outra das grandes protagonistas da festa é tamén a bebida, imprescindíbel complemento para a alegría de espírito. Tradicionalmente o viño xogou un papel fundamental na festa, aínda que entre os novos triúnfa máis agora o económico “calimocho” e a cervexa, máis popular se cabe pola afluencia masiva de turistas do norte de Europa e Estados Unidos. Tamén se impón o cava como símbolo de celebración máis distinguida.

Ademais, para satisfacer as necesidades das masas de persoas que se concentran na cidade as tabernas creceron de forma exponencial no último medio século, chegando agora aos máis de mil establecementos nos que non sobra espazo. E é que abastecer ás cuadrillas sedentas de festa é unha ardua tarefa.